Nederlands English Home Contact Disclaimer Sitemap Nieuw/New

STERRENHEMEL

16e editie: 2022; laatst bijgewerkt: 27-Nov-2021

HOOGTEPUNTEN

2022   2023  
2022-01-13 Samenstand Mercurius-Saturnus    
2022-03-28 Samenstand Maan-Venus-Mars-Saturnus    
2022-04-05 Nauwe samenstand Mars-Saturnus    
2022-04-25 Samenstand Jupiter-Venus-Mars-Saturnus met de Maan.    
2022-04-30 Conjunctie Venus-Saturnus    
2022-05-16 Gedeeltelijke maansverduistering    
2022-05-29 Conjunctie Mars-Saturnus    
2022-09-14 Uranusbedekking 2023-10-28 Gedeeltelijke maansverduistering
2022-10-25 Gedeeltelijke zonsverduistering 2023-11-09 Venusbedekking (overdag)
2022-12-05 Uranusbedekking    
2022-12-08 Marsbedekking    
2022-12-29 Conjunctie Venus-Mercurius    

INLEIDING

Dit overzicht is samengesteld voor de beginnende liefhebber in de sterrenkunde en wil een leidraad zijn om met het blote oog of een eenvoudige verrekijker, spottingscope of kleine telescoop de sterrenhemel te bestuderen. Berekeningen en schema's voor de hemelverschijnselen zijn uitgevoerd met verschillende sterrenkundige software pakketen.
Vrijwel alle met het blote oog zichtbare bijzondere gebeurtenissen worden genoemd en gaan vergezeld van opzoekkaartjes. Vaak is de Maan leidend en van hieruit kunnen de andere genoemde sterren en planeten gevonden worden. Is de betreffende ster gevonden dan kan men van daar uit op zoek naar het sterrenbeeld waartoe deze behoort. Daarvoor zijn voor elke maand sterrenkaarten opgenomen om het opzoeken aan de hemel eenvoudiger te maken en wordt een summiere opsomming gegeven van de zichtbare hemelobjecten. Hier worden ook de hemelichamen, sterrenhopen en sterrenstelsels beschreven. Op de sterrenkaarten staan ook de andere sterrenbeelden welke op deze avond zichtbaar zijn, zodat men snel de weg aan de sterrenhemel kan leren kennen. Bij de sterrenkaarten staan veel tips en trucs om de weg aan de sterrenhemel te leren kennen . Een eenvoudige verrekijker is daarbij een handig hulpmiddel. De sterrenkaarten zijn echter alleen geschikt voor de avonduren.
Over de maanden dat de planeten Jupiter en Saturnus goed zichtbaar zijn, zijn ook grafische maandoverzichten beschikbaar die voor elk gewenst tijdstip de onderlinge posities van de maantjes ten opzichte van de planeet weergeven. Kijkt u door een telescoop, dan moet het beeld vertikaal gespiegeld worden om een juist beeld te krijgen voor telescopen waarbij het beeld gespiegeld of omngekeerd wordt weergegeven.
Moeilijke termen en begrippen worden uitgelegd in ons clossarium. Het volstaat om de link te volgen. Meer inleidende informatie en nuttige tips voor het waarnemen staat <hier>.
De hemelkalender bevat verder een uitvoerig overzicht met gedenkdagen uit de geschiedenis van de sterrenkunde, ruimtevaart en meteorologie. Vele beroemde of memorabele en vooraanstaande sterrenkundigen, natuurkundigen, meteorologen, telescoopbouwers en makers van Nederlandse planetaria hebben een eervolle vermelding op hun lustrum geboortedatum.

In de meeste gevallen wordt ook de afstand tussen hemellichamen genoemd. Tot op 2,5° afstand worden deze in decimalen gegeven en boven de 2,5° zijn deze afgerond naar hele graden. 2,0° Is dus niet gelijk aan 2°! Want daarbij geldt hetzelfde als bij bijvoorbeeld 4° wat betekent alle waarden tussen 3,5° en 4,4°.
Hetzelfde is van toepassing bij het vermelden van tijdstippen: bij een vermelding dat een verschijnsel optreedt om 14 hr betekent dat het een half uur eerder of later kan vallen.
Wanneer de Maan genoemd wordt, dan wordt ook aangegeven hoeveel percent van de Maan verlicht is voor het tijdstip van de gebeurtenis. Een + of - teken geeft aan of het een wassende of krimpende is. Dus (94-) staat voor een krimpende Maan die voor 94% is verlicht.

ZONNESTELSEL

Ons zonnestelsel kent 8 planeten; van de zon af gezien zijn dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Pluto is sedert augustus 2006 geen planeet meer, maar een dwergplaneet.
De paneten Mercurius en Venus zijn de zogeheten binnenplaneten en staan dus tussen de aarde en de zon. Daardoor kunnen we bij beiden schijngestalten waarnemen, zoals bij de maan. Met een kleine telescoop of verrekijker zijn vooral de schijngestalten van Venus goed waar te nemen.
Van de buitenplaneten zijn Mars, Jupiter en Saturnus met het ongewapende oog gemakkelijk aan de nachtelijke sterrenhemel te vinden en met name Jupiter en Saturnus zijn ook in de verrekijker bezienswaardige objecten. Bij Jupiter kunnen de vier grootste maantjes gezien worden en bij Saturnus worden in de verrekijker ook de beroemde ringen zichtbaar. Met een telescoop worden ook de vijf voornaamste manen van Saturnus zichtbaar.
Uranus en Neptunes zijn zo lichtzwak dat deze alleen goed te zien zijn met goede verrekijkers en telescopen. Als U bekend is waar de planeten aan de sterrenhemel staan kunt U deze planeten ook met een verrekijker opzoeken. In onze hemelkalender laten we beiden in het algemeen buiten beschouwing, tenzij deze gemakkelijk met de Maan als lijdraad te vinden zijn. Pluto is zondermeer niet zichtbaar in de verrekijker.

ZON EN MAAN IN 2022

Schemerdiagram en zon

Het schemerdiagram links toont in vogelvlucht het tijdstip van de opkomst en ondergang van de zon, nachtelijke duisternis en de schemerzone.
In de maanden juni en juli wordt het ook in de nacht niet geheel donker.

Zonsverduisteringen in 2022
Op de volgende dagen zijn er zonsverduisteringen zichtbaar in Nederland (AEC/PV):

2022-10-25 Gedeeltelijk

Andere zonsverduisteringen te zien op aarde:

2022-04-30 Gedeeltelijk

Verklaring van kleuren in de eclipsschema's

 

   
Maan

Bij (helder) maanlicht zijn veel sterren en andere hemelverschijnselen moeilijker waar te nemen. Het diagram links laat zien wanneer er storend maanlicht is.
De mooiste nachtelijke zoektochten aan de sterrenhemel maakt u zonder maan. Uitgaande voor de avond geldt als beste omstandigheid dat de maan tussen het laatste kwartier en eerste kwartier moet zijn; rond nieuwe maan dus. Dat zijn de perioden met de donkerblauwe banen in het linker diagram. Rond Volle Maan, de grijze banen, stoort de maan met te veel licht.

Maansverduisteringen in 2022
Op de volgende dagen zijn er maansverduisteringen te zien (AEC/PV):

2022-05-16 Totaal (Gedeeltelijk te zien in NL)

Andere maansverduisteringen te zien op aarde:

2022-11-08 Gedeeltelijk

Verklaring van kleuren in de eclipsschema's

PLANETEN IN 2022

Mercurius

De eerste planeet vanaf de zon gezien is Mercurius. Een jaar op Mercurius duurt slechts 88 dagen. Dat betekent dat de planeet zich ook snel aan de hemel verplaatst en daar dankt Mercurius ook zijn naam aan: Snelle bode. De snelle omloop om de zon betekent ook dat de planeet vaak wisselt van ochtendster naar avondster. Mercurius is niet altijd evengoed zichtbaar omdat deze dicht bij de zon staat en dus vlak na zonsopkomst of ondergang een weinig boven de horizon moet worden opgezocht. Laaghangende bewolking, nevel of hogere gebouwen dan wel bomen gooien dan al gauw roet in het eten. Zoek dus een vrije horizon.

Mercurius in 2022
In 2022 is Mercurius 4x avondster en 3x ochtendster. De beste ochtend verschijning valt in oktober en april/mei. Half oktober gaat Mercurius ongeveer een uur na de zon onder en begin mei is deze best een uur vóór zonopkomst te zien. De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment. (AE/PV)

Ochtendster Avondster
jan-feb begin jan
jun-jul apr-mei
sep-okt aug-sep
  eind dec
   
Venus

Venus is de ultieme ochtend- of avondster en komt soms tot 4,5 uur voor de zon op, of gaat zij na de zon onder. Venus kan na zon en maan het helderste hemellichaam zijn. In gunstige omstandigheden, dus bij maanloze nachten, kan de planeet zelfs eigen schaduwen werpen! Er zijn zelfs meldingen van mensen die de planeet met het ongewapende oog overdag gezien menen te hebben. Een jaar op Venus duurt 226 aardse dagen en doorgaans kunnen we elk jaar Venus één keer als ochtendster en één keer als avondster zien.
Venus is genoemd naar de Romaanse liefdesgod. En wie Venus door een telescoop of verrekijker bekijkt zal opmerken dat deze naam heel toepasselijk is. Venus toont net als de maan schijngestalten en het groeiende of afnemende sikkeltje van Venus is een juweeltje op zich.

Venus in 2022
Venus is een groot deel van het jaar als opvallende ochtendster aan de oostelijke hemel zichtbaar van januari tot eind september Van oktober tot medio december is de planeet niet zien omdat hij te dicht bij de zon staat. Tweede helft december wordt Venus en de avondschemering weer zichtbaar.
De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment. (AE/PV)

Ochtendster Avondster
jan-sep dec
schijngestalten van Venus
   
Mars

Vanwege het rode uiterlijk hebben de Romeinen deze planeet vernoemd naar hun oorlogsgod. Met een wat grotere telescoop zijn bij Mars twee kleine maantjes te zien. In een verrekijker blijft Mars veelal een onbestemd roodachtig klein schijfje.

Mars in 2022
Mars is dit jaar vooral een avondverschijning, maar is in november en december in de ochtenduren zichtbaar. Mars komt in 2022 in oppositie (AE/PV)

Oppositielus van mars in 2022

 

   
Jupiter

Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en als deze zichtbaar is ook één van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel.
De planeet is genoemd naar de gelijknamige Romeinse Oppergod en God van hemel en bliksem.

Jupiter in 2022
Jupiter is op 19 augustus in oppositie en dan de gehele nacht zichtbaar. Tot die tijd is Jupiter vooral een ochtend verschijning en na 19 augustus wordt Jupiter steeds meer een avondverschijning. Vanaf begin november is Jupiter na middernacht niet meer zichtbaar.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Jupiter tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Schorpioen. (AE/PV)

Oppositielus van Jupiter in 2022

Maantjes van Jupiter 2022
Al in een gewone verrekijker zijn Jupiter's vier grootste maantjes te zien. Deze maantjes draaien binnen enkele dagen om de planeet en de positie veranderingen zijn al binnen enkele uren zichtbaar. Het is zeer attractief om de dans van de Jupitermaantjes te volgen.
De schema's bij de maandoverzichten laten de positie's van de maantjes ten opzichte van de planeet zien. Voor de maanden waarin Jupiter niet of nauwelijks te zien is zijn niet opgenomen in de tabel. (NST)

   
Saturnus

Saturnus, de Lord of Rings, is de verst verwijderde planeet die zichtbaar is met het blote oog. In een verrekijker worden ook de ringen zichtbaar. De planeet ziet er dan uit als een ovaaltje. Net als de andere bovenstaande planeten is ook deze planeet Saturnus benoemd naar een belangrijke Romeinse God.

Saturnus in 2022
Saturnus komt in februari uit de ochtendschemering tevoorschijn en wordt eind mei/begin juni ook laat de de nacht zichtbaar. Op 2 augutuss Saturnus in oppositie met zon. Zon - aarde - Saturnus staan dan op één lijn en de planeet is dan de gehele nacht zichtbaar. Daarna is Saturnus vooral een avondverschijning.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Saturnus tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Maagd. (AE/PV)

Oppositielus van Saturnus in 2022

Maantjes van Saturnus in 2022
Ook de grootste maan van Saturnus "Titan" kan met een goede verrekijker gezien worden. En al met een kleine telescoop worden ook de grootste 4 andere maantjes zichtbaar.
De schema's bij de maandoverzichten laten de positie's van de maantjes ten opzichte van de planeet zien. Voor de maanden waarin Saturnus niet of nauwelijks te zien is zijn niet opgenomen in de tabel. (NST)

KOMETEN IN 2022

Kometen, of ook wel staartsterren, bestaan over het algemeen uit vuile sneewballen die vaak in sterke ellipsvormige banen rond de zon draaien. Deze kometen zijn de zogenaamde periodieke kometen. Zij zijn regellmatig aan de sterrenhemel zichtbaar. Er zijn ook kometen die toevallig langskomen en een parabool- of hyperboolbaan om de zon beschrijven. Die zien we maar één keer en daarna vertrekken deze naar de diepten van het heelal om nooit meer terug te komen. Het is dan ook niet mogelijk om voorspellingen op te stellen van dit type kometen. Dat lukt wel bij periodieke kometen.
Wanneer het ijs van de komeet In de buurt van de zon begint te verdampen kunnen we dat waarnemen als de staart.

Er worden geen kometen verwacht, zichtbaar met het blote oog of eenvoudig op te zoeken met de verrekijker.

METEOREN IN 2022

Door het jaar heen zijn tientallen meteorenzwermen actief. Gedurende de nacht kunnen dan meerdere meteoren, in de volksmond ook wel vallende sterren, waargenomen worden. De tabel hieronder geeft van de data van de voornaamste en bekendste meteorenzwermen voor het komende jaar.

Zwerm
Datum
Maanfase %
(middernacht)
Quadrantiden 2022-01-02/03 00
Lyriden 2022-04-21/22 67-
Eta Aquariden 2022-05-05/06 22+
Perseïden 2022-08-12/13 99-
Orioniden 2022-10-21/22 13-
Leoniden 2022-11-17/18 37-
Geminiden 2022-12-13/14 73-

STERBEDEKKINGEN IN 2022

In elke nacht en gedurende elke omloop van Maan om de aarde worden in het pad van de Maan wel meerdere sterren bedekt. Vaak zijn het zwakke sterren. Een flinke telescoop is dan ook nodig om de bedekkingen te kunnen waarnemen. Met een kleinere telescoop zijn er ook al tientallen per jaar te zien. Anders wordt het als het gaat sterren welke met goed fatsoen zichtbaar zijn op het platte land met het blote oog of met behulp van een verrekijker. Dan is het aantal al snel gereduceerd tot een handjevol per jaar. Het zijn deze sterbedekkingen die we in het onderstaande overzicht opgenomen hebben. Volg de link voor details. In ons overzicht noemen we alleen de sterren groter dan de 4e magnitude.
Omdat de de verlichte zijde van de maan doorgaans zijn omgeving overstraald is met de verrekijker of kleine telescoop vaak alleen de in- of uittrede (verdwijnen of verschijnen) van de ster te zien aan de donkere zijde van de maan.

Datum Ster
2022-01-06 tau Aquarii.
2022-01-26 alpha Librae
2022-05-13 gamma Virginis

DECEMBER 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 december
 
Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
1 december
 
Vannacht om 00 hr staat de Maan in conjunctie met Spica. Dit speelt zich af onder onder horizon. Bekijk de samenstand als beiden opgekomen zijn rond 5 hr vanochtend. De afstand tussen Maan (14-) en ster is dan 5°. (MOP/SN)
1 december
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (14-). (MOP/SN)
2/3 december
 

De oude Maan (7-); 3e staat op de 3e in ruime samenstand, 9° afstand, met Mars. In het Noordoosten van China, Japan en grote delen van de Stlle Oceaan is een Marsbedekking waar te nemen. Wij kunnen alleen op de 3e vaststellen dat zo'n Marsbedekking heeft kunnen plaatsvinden. De Maan (2-) staat dan op 4° van Mars en 4° boven de horizon. Een verrekijker om de Maan op te sporen is aan te bevelen. (MOP/SN/NAOJ)

4 december
 
Geboortedag van Ernst Wilhelm Leberecht Tempel in 1821; Tempel was Duits astronoom en ontdekker zo'n 20 kometen en een 6-tal planetoïden.
4 december
 
Geboortedag van Hugh Percy Wilkins in 1896; Wilkins was Brits amateur astronoom en auteur/tekenaar van een omvangrijke maankaart met doorsnede van 300 inch (7,26 m).
4 december
 
In het Noordoosten van Zuid Amerika, zuidelijke Atlantische Ocean en het Zuiden van Afrika is een Mercuriusbedekking waar te nemen. (NAOJ)
6/7/8/9 december
 

De Maan staat de komende vier avonden in samenstand met Venus, Saturnus en Jupiter. De zeer heldere Venus (-4,7m) staat op de 6e op 6° van de Maan (8+) en op de 7e is afstand tot de Maan (16+) 9°. De conjunctie is niet waarneembaar en heeft 3 hr op de 7e plaatsgevonden.
Op 8 december om 3 hr staat de Maan in conjunctie met Saturnus. Dat gebeurt nadat alles is ondergegaan. In avond van de 7e staat de Maan (16+) op 9° van Saturnus. Saturnus heeft een helderheid van 0,7m.
Op 9 december komt de Maan om 7 hr in conjunctie met Jupiter Ook dit geschied onder onze horizon. Jupiter staat met een helderheid van -2.2m aan de avondhemel en op de avond van de 9e is Maan (35+) op 6° verwijderd van Jupiter.
In de avond schemering van de 6e kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel. (MOP/SN)

10/11/12/13 december
 

Zo'n twee weken te vroeg om als Kerstkomeet door het leven te gaan verschijnt de Adventskomeet C/2021 A1 (Leonard). In de tweede week van december kan de komeet ook goed zichtbaar worden met het blote oog. De helderheid bereikt een hoogtepunt op 13 december. De komeet staat dan vlak boven de horizon met een grootte van omstreeks +1. Een grote en spectaculaire verschijning die niet gemist mag worden. Vrij zicht op de horizon is dan wel een vereiste. Zoek de komeet rond 07:30 hr in het Zuidoosten tot Oosten.
De komeet komt uit de buitenste krochten van het zonnestelsel en begon zijn reis naar de zon op een afstand van ongeveer 55,5 miljard km. Nadat de komeet de zon op 3 januari 2022 passeert wordt C/2021 A1 het zonnestelsel uitgeslingerd. (SN)

12 december
 
De vroegst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 16:27 hr. Dit loopt niet gelijk op met de kortste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 30 december. (MOP)
14 december
 
Geboortedag van Tyge Ottesen Brahe (beter bekend als Tycho Brahe) in 1546; Brahe was vooraanstaand Deens astronoom en is bekend van zijn waarnemingen aan de supernova van 1572. Ontwikkelde ook een eigen wereldbeeld met daarin elementen van Ptolemaeus en Copernicus.
13/14 december
 
Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan is voor 78+ verlicht en stoort redelijk en gaat om 3:32 hr onder. De vroege ochtend is de beste tijd om te gaan kijken. (DP/LPP/RS)
16/17 december
 
De Maan in het sterrenbeeld de Stier. Eerst staat de Maan conjunctie met de Pleiaden om 19 hr van de 16e.en de Maan (95+) staat op 5° van de Pleiaden. Een conjunctie van de Maan met Aldebaran volgt op de 17e om 16 hr. s'Avonds staat de Maan (98+) op 6° van de ster. (MOP/SN)
18 december
 
Mars staat vanmiddag om 16 hr in conjunctie met de ster Graffias in de Schorpioen. Dit is in onze omgeving niet waarneembaar. Bekijk de samenstand in ochtend aan het begin van de schemering. Mars is met een helderheid van 1,6m de helderste van het stel en Graffias met een helderheid van 2,5m staat er links boven op een afstand van 1° (Twee keer de diameter van de Maan). (MOP/NS)
21 december
 
Lancering van de ISS Expeditie 30 met aan boord onder andere André Kuipers. Dit is Kuipers tweede ruimtevlucht. Hij verbleef ruim 6 maanden aan boord van het International Space Station.
21 december
 
Begin van de astronomische winter om 17:59 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst. Tijden in diagram in UTC. Zie ook de opmerkingen bij 12 en 30 december.
De astronomische winter loopt tot in maart 2021 en duurt 88,98 dg. (LPP)
21 december
 
De Maan (96-) staat vanochtend in samenstand met Castor en Pollux. De conjunctie van de Maan met Castor is om 8 hr en hun onderlinge afstand bedraagt dan 7°. Pollux staat met 3° wat dichter bij, maar die conjunctie volgt pas om 12 hr. (MOP/SN)
24 december
 
Vanochtend wordt eerste de ster eta Leonis door de Maan (78-) bedekt. Deze bedekking begint om 5:40 en eindigt om 6:04 aan de donkere zijde.
Wat later om 8 hr is er een conjunctie van de Maan met Regulus. De Maan staat dan op 4° van de ster.(MOP/DP/SN)
25 december
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
27 december
 
Geboortedag van Johannes Kepler in 1571; Kepler was een Duitse astronoom, astroloog en wis- en natuurkundige, die vooral bekend werd door zijn studie van de hemelmechanica en in het bijzonder vanwege de berekening van de planeetbewegingen en de daarover geformuleerde wetten.
28 december
 
Maan (37-) in conjunctie met Spica vanochtend om 8 hr. De afstand tussen beiden bedraagt 5°. (MOP/SN)
29 december
 
Geboortedag van John Francis Campbell (ook bekend als Young John of Islay) in 1821; Campbell was Schots auteur, maar is bekend voor zijn zonneschijn recorder: Campbell–Stokes recorder.
30 december
 
Geboortedag van Sergei Pavlovich Korolev in 1906; Korolev was Russisch raket ingenieur en ruimtevaartuig en raketontwerper gedurende de Koude Oorlog. Zijn basisontwerp met de Spoetnik raket wordt tegenwoordig in een moderne uitvoering nog steeds gebruikt om astronauten naar het International Space Station te brengen.
30 december
 
De laatst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 8:48 hr. Dit loopt niet gelijk op met de korste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsondergang valt op 12 december. (MOP)
31 december
 
De oude Maan staat vanmiddag om 16 hr in conjunctie Antares. Bekijk de samenstand in ochtendstond. De onderlinge afstand bedraagt dan nog 6°. Ook Mars is in de nabijheid en staat op 7° van de Maan en op 5° van Antares.
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (9-). (MOP/SN)
 

2022

   
   
Geboortejaar van Plato in ~427 BC; Plato was Grieks filosoof en beweerde dat de aarde rond was omgeven door strerren en planeten.
    Geboortejaar van Archimedes in ~287 BC; Archimedes was Grieks wiskundige en wordt in die hoedanigheid beschouwd als een van grootste aller tijden.
   
Uitvinding van de eerste stoommachine, de Aeolipi door de Griek Heron in 62 AD, waarbij de gekantelde uitlaten een bol aan het roteren brengt, lijkt op de werking van een raketmotor.
   
Geboortejaar van Claudius Ptolemaeus in 87 AD; Ptolemaeus was Grieks astroloog, astronoom, geograaf en wiskundige. De Almagest behoort tot zijn belangrijkste astronomische werk. Het beschrijft het geocentrische wereldbeeld met de aarde als middelpunt van de kosmos.
   
Eerste Chineze vuurpijlen (raketten) met vaste brandstof in 1232; als wapen tegen de Mongolen.
   
Geboortejaar van Flavio Gioja in ~1302; Gioja was Italiaans marinier en aan hem wordt de uitvinding van het kompas toegeschreven.
   
Geboortejaar van Johann Bayer in 1572; Bayer was Duits advokaat en uranograaf (maker van sterrenkaarten). Hij introduceerde Griekse letters voor sterren in over algemeen afnemende helderheid. Zijn atlas uit 1603 bevatte de nieuw geïntroduceerde zuidelijke sterrenbeelden van Frederik de Houtman en Pieter Keyser.
   
Opening van de sterrenwacht van de Rijksuniversiteit Utrecht in 1642; op de Smeetoren. De sterrenwacht verhuisde medio 19e eeuw naar Sonnenborgh.
   
Bouw van planetarium in 1782-1787; door Joseph van den Eeckhout te Middelburg. Eeckhout was bekend horlogemaker en werktuigkundige. Over Eeckout zijn geen personalia bekend.

JANUARI 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 januari
 
Vanmiddag om 18:14 hr staan de Jupitermanen Ganymedes en Europa met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (5"). (JSP)
1 januari
 
Een conjunctie van de Maan met Mars is op oudjaarsavond om 21:33 hr. Maan en Mars staan dan op 1,5° van elkaar verwijderd. Deze conjunctie is niet waar te nemen, bekijk daarom de samenstand rond 7:30 hr vanochtend. Beiden staan dan alweer 7,5° uit elkaar. De zeer oude Maan (3-) staat dan op 4° boven de horizon. Vrij uitzicht en een verrekijker kan helpen om de Maan op te sporen. (MOP/SN)
2 januari
 
Geboortedag van Johann Daniel Titius in 1729; Titius was Duits astronoom. Hij is vooral bekend van de wet Titius-Bode, die de planeetafstanden tot de zon verklaren. Deze wet is samen met Johann Elert Bode opgesteld.
2/3 januari
 

Meteoren van de Quandrantiden: Deze zwerm wordt ook wel de Boötiden genoemd en van 28 dec tot 7 januari actief. Vannacht zijn tot 95 meteoren per uur te zien. De maan is voor ongeveer 84- verlicht en stoort behoorlijk. (DP/LPP/RS)

4 januari
 
Geboortedag van Wilhelm Wolff Beer in 1797, Beer was Duits amateur astronoom met eigen sterrenwacht, tekenaar van de eerste goede maankaart samen met Johann Heinrich von Mädler en maker van de eerste kaart van Mars.
4 januari
 
Geboortedag van Joop ten Tonkelaar in 1926; Ten Tonkelaar was Nederlands meteoroloog en eerste presentator van het televisie weerbericht van 1953 tot in 1968.
4 januari
  Vandaag om 08 hr is dit jaar de afstand aarde-zon is het kleinst. De aarde staat in zijn perihelium. De afstand tot de zon bedraagt 147.105.053 km. (RS)
4/5/6 januari
 
De Maan (6+) staat om 18:42 hr in conjunctie met Saturnus op een onderlinge afstand van 4,9°. Eerder vannacht om 2:18 hr stond de Maan in conjunctie met Mercurius. Omdat Mercurius nu een avondster is, is dat in onze omgeving niet te zien geweest. Maar de fraaie samenstand van de Maan met Mercurius, Saturnus én Jupiter (-2,1m) is wel te zien. De Maan staat later op 5 januari om 1:46 in conjunctie met de Jupiter. Bekijk de samenstanden in de avond. Jupiter is de helderste met een grootte van -2,1. Mercurius, vlak boven de horizon heeft een grootte van -0,7 en Saturnus van 0,7. (MOP/SN)
5 januari
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (12+). (MOP)
6 januari
 
De bijna 4 dagen oude Maan (20+) bedekt in de avondschemering de ster tau Aquarii, een ster van de 4e grootte. De zon is dan net ruim een kwartier onder als de ster om 17:03 hr aan donkere zijde verdwijnt. Gebruik daarom ten minste een verrekijker. De uittrede aan de verlichte zijde van de Maan is om 17:59 hr. (DP/SN)
6 januari
6 januari
 
Vanavond om 19:28 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (4"). (JSP)
10 januari
 
Vandaag is er op Uranus een Mercuriusovergang over de zon te zien. Het is de 6e overgang in een reeks van 15 welke plaatsvinden tussen 26 oktober 2020 en 13 maart 2024. Dit jaar zijn er nog 4 andere overgangen van Mercurius op Uranus te zien. Na 2024 moet er tot 20 mei 2061 worden gewacht voordat de volgende reeks Mercuriusovergangen op Uranus begint. (15 MC)
13/14 januari
 
Vanochtend op de 13e om 3 hr staat de Maan (80+) in conjunctie met de Pleiaden. De onderlinge afstand bedraagt dan 4,8°. Een etmaal later om 4 hr staat de Maan (87+) in conjunctie met Aldebaran op een afstand van 5,9°. (MOP/SN)
13 januari
 
Vanavond is er een samenstand van Mercurius met Saturnus. De onderlinge afstand tussen beide planeten bedraagt om 17:30 hr 3,4°. Tot een conjunctie tussen beiden komt het niet. Links staat Saturnus met een grootte van 0,7 en rechts staat Mercurius met een grootte van 0,3. Linksboven van het koppel staat de veel helderder Jupiter met een grootte van -2,1. (MOP/SN)
17 januari
 
Om 19:45 hr staan van boven naar beneden de sterren Castor en Pollux op één lijn met de Maan (100-). De afstand tussen Pollux en de Maan is dan 3,6°. Een conjunctie van Maan met Castor was eerder op de dag om 11:54 hr en met Pollux wat later om 15:45 hr. (MOP/SN)
18 januari
 
Om 1:48 hr is het Volle Maan. De eerste Volle Maan gelegen na het begin van de astronomische winter wordt midwinter volle maan genoemd.
18 januari
 
Vanmiddag om 17:58 hr staan de Jupitermanen Io en Europa met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (3"). (JSP)
18 januari
 
De Maan (100) staat aan het begin van de avond nabij de sterrenhoop Preasepe. De sterrenhoop staat rechts onder de Maan op een afstand van ongeveer 3,5°. (MOP/SN)
19 januari
 
Geboortedag van Johann Elert Bode in 1747; Bode was Duits astronoom en populisator van de sterrenkunde. Hij is ook bekend van de wet Titius-Bode, die de planeetafstanden tot de zon verklaren. Deze wet is samen met Johann Daniel Titius opgesteld. Bode gaf ook de naam Uranus.
20 januari
 
In de ochtend voordat de zon opkomt is de Maan (95-) de ster Regulus tot minder dan 6° genaderd. Een conjunctie volgt later om 12:09 hr overdag. (MOP/SN)
26 januari
 
De Maan (42-) bedekt vanochtend de ster Alpha Librae (grootte 4,2). De intrede aan de verlichte zijde is om 06:42 MET. De wederverschijning aan de donkere zijde vindt plaats om 07:59 MET; een half uurtje voordat de zon opkomt. Gebruik eventueel een verrekijker of kleine telescoop om de uitrede te volgen. (DP/SN)
27 januari
 
Vanmiddag om 17:58 hr staan de Jupitermanen Europa en Ganymedes met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (7"). (JSP)
28/29 januari
 
De Maan komt kort voor middernacht op de 27e in conjunctie met Regulus. De samenstand is pas na zonsopkomst te zien. Beiden (Maan (21-)) staan dan rond 7:30 hr zo'n 4,8° uit elkaar. Meer links is de zeer heldere Venus met een grootte van -4,6 en Mars met een grootte van 1,4 ook zichtbaar. En conjunctie met Mars volgt in de namiidag van de 29e. Mars staat dan in de ochtend van die dag op 5,5° van de Maan (12-). (MOP/SN)
 

FEBRUARI 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 februari
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (8+). (MOP)
3 februari
 

Op 2 februari om 23:03 hr staat de Maan (3+) in conjunctie met Jupiter. Wat eerder op de avond van de 2e vlak voordat beiden ondergaan staat de zo dicht op de horizon dat het nauwelijks waar te nemen is. Bekijk de samenstand dan ook vanavond als rond 17 hr. De Maan is dan voor 8+ verlicht. (MOP/SN)

7 februari
 

Maan (43+) en Uranus staan vandaag met elkaar in conjunctie om 21:37 hr. Beiden staan dan op 1,6° van elkaar. Dik uur later, om 22:52 hr, is hun onderlinge afstand met 1,5° nog net iets kleiner. Het zoekkaartje laat het beeld in 10 x 50 verrekijker zien. (MOP/SS)
In het zuidelijk deel van de Atlantische Oceaan wordt Uranus door de Maan bedekt. Tot 25 februari 2023 vinden er 15 Uranusbedekkingen plaats. Deze is de eerste van de reeks. (NAOJ/DP)

9 februari
 
Venus staat als ochtendster prominent aan de sterrenhemel. Vandaag bereikt Venus zijn grootste een helderheid als ochtendster: ruim -4,6. Vanaf nu wordt de planeet langzaam minder helder. Mars staat wat lager aan de horizon. (MOP/SN)
9 februari
 
De Maan (62+) staat vanavond in de Stier ongeveer halverwege de ster Aldebaran en de Pleiaden. Een conjunctie van de Maan met de Pleiaden vindt plaats om 08:52 hr Een conjunctie met Aldebaran vindt morgenochtend plaats om 08:56 hr. Beide conjuncties zijn in onze streken niet zichtbaar. Wij zullen het moeten doen met deze samenstand. (MOP/SN)
11 februari
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 14m13s achter bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 12:54 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 14 mei komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
13 februari
 
Samenstand van Mercurius met Venus en Mars. Mars en Venus staan vanochtend met elkaar in conjunctie. Hun onderlinge afstand is het kleinste om 1:49 hr. Beiden zijn dan 6,6° van elkaar verwijderd. Bekijk deze conjunctie als beiden zijn opgekomen rond 07:30 hr. Dan staat ook Mercurius erbij, op ruim 14° afstand van Venus en Mars. Venus is met een grootte van-4,6 de helderste van het trio. Mercurius heeft een grootte van 0,1 en Mars is de meest lichtzwakke met een grootte van 1,3. (MOP/SN)
13/14 februari
 
De Maan staat in de Tweelingen en komt vanavond eerst in conjunctie met Castor en later met Pollux. De conjunctie van de Maan (91+) met Castor is om 17:58 hr. Na middernacht komt de Maan (93+) in conjunctie met Pollux. (MOP/SN)
15 februari
 
Om 03:15 hr staat de Maan (97+) in conjunctie met de sterrenhoop M44 in het sterrenbeeld de Kreeft. De onderlinge afstand bedraagt dan 3,3°. In een stedelijk omgeving heeft u vanwege lichtvervuiling en de helderheid van de nagenoeg Volle Maan een verrekijker of telescoop nodig om de sterrenhoop op te sporen.(MOP/SN)
16 februari
 
Om 19:28 staat de Maan (100) in conjunctie met Regulus in de Leeuw. Regulus is ster rechtonder. Links boven staat Algieba. Een uurtje later staat de Maan ongeveer halverwege tussen beiden.(MOP/SN)
19 februari
 
Aan de rechterzijde van de Maan (89-) staat vanavond de ster Porrima in het sterrenbeeld Maagd. De onderlige afstand bedraagt tijdens de conjunctie om 21:14 hr slechts 0,5°. Gebruik een verrekijker of telescoop om de ster naast de heldere Maan op te sporen.
In Zuid Amerika wordt de ster door de Maan bedekt.(DP/MOP/SN).
20/21 februari
 
De Maan (72-) staat vanavond in conjunctie met Spica, de helderste ster de Maagd. Tijdens de conjunctie staan de ster en maan om 19:03 hr 4,8° uit elkaar. Dit is niet te zien in onze omgeving. Maar rond middernacht is de onderlinge afstand nog wat kleiner als beiden op 4,3° uit elkaar staan. Dat is wel zichtbaar.(MOP/SN)
22 februari
 
Geboortedag van Heinrich Rudolf Hertz in 1894; Hertz was Duits natuur-kundige en en staat bekend om zijn werk in electromagnetisme. De eenheid Hertz voor het aantal trillingen per seconde in een frequentie draagt zijn naam.
24 februari
 
De Maan (47-) staat in de Schorpioen en er is een conjunctie met de ster Antares in de vroege ochtendstond om 06:03 hr. Maan en ster staan dan 2,6° uit elkaar. (MOP/SN)
26 februari
 
Geboortedag van Nicolas Camille Flammarion in 1842; Flammarion was Frans astronoom en bestudeerde met name dubbelsterren, maan en Mars. Hij was ook een onvermoeibare popularisator en auteur van populair wetenschappenlijke boeken over sterrenkunde, geologie en meteolorologie.
27 februari
 
Geboortedag van Bernard Ferdinand Lyot in 1897; Frans astronoom en onder meer directeur van de Sterrenwacht van Parijs.
27 februari
 
Vanochtend staat de Maan (15-) in samenstand met Mars en Venus. Een ruime conjunctie van de Maan met Venus valt om 06:40 hr. Beiden staan dan 9,7° uit elkaar. Om 10:00 hr volgt dan nog de conjunctie met Mars op een afstand van 4,5°. Dat is overdag en niet te zien zien. Bekijk de samenstand voor zonsopkomst. (MOP/SN)
 

MAART 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 maart
 
Begin van meteorologische lente. Het omvat de maanden maart, april en mei.
5 maart
 
Geboortedag van Gerardus Kremer (ook bekend als Mercator) in 1512; Mercator was Belgisch - Duits cartograaf en introduceerde het woord atlas voor een kaarten verzameling. Hij is verder bekend om zijn kaartprojectie: De Mercatorprojectie.
5 maart
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
6 maart
 
Geboortedag van Joseph von Fraunhofer in 1787; Von Fraunhofer was Duits opticiën en ontdekker van de absorbtielijnen in het zonnespectrum (Fraunhofer lijnen).
6 maart
 
Geboortedag van Leroy Gordon Cooper in 1927; Een van de zeven eerste Amerikaanse astronauten.
6 maart
 
Geboortedag van Valentina Vladimirovna Teresjkova in 1937; Teresjkova was kosmonaut uit de USSR, vloog op 16 juni 1963 met de Voskok 6 als eerste vrouw de ruimte in.
7 maart
 
Geboortedag van Sir John Herschel in 1792; Herschel was Brits astronoom en zoon van William Herschel. Herschel publiseerde in 1864 de General Catalogue of Nebulae and Clusters. Dit was een compilatie zijn werk in Zuid Afrika en zijn vaders werk in Groot Brittannië. Het was de voorloper van de New General Catalogue. Postuum kwam daar de General Catalogue of 10,300 Multiple and Double Stars nog bij.
7 maart
 
Geboortedag van Henry Draper in 1837; Draper was Amerikaans natuur- en sterrenkundige en wegbereider in de astrofotografie en het opmeten van stectra van sterren. Naar hem is de spectrale sterrencatalogus genoemd, samengesteld uit zijn nalatenschap.
8/9 maart
 
De Maan in de Stier. Op 8 maart komt de Maan om 17:56 hr in conjunctie met de Pleiaden. De Maan staat dan 4,3° van de sterrenhoop. Rond 21 hr als beiden boven de horizon staan. De afstand van de Maan (35+) met de Pleiaden is dan met 4,0° nog iets kleiner.
Op 9 maart om 17:04 hr volg een conjunctie van de Maan met Aldebaran, de Maan staat dan op 6,5°. Bekijk ook deze samenstand later als het donker is. De afstand van Maan (44+) is dan met 6,3° iets kleiner. (MOP/SN)
9 maart
 

Iets later vanavond zien we rond 22 hr een sterretje met een grootte van 4,25 juist zuidelijk van de Maan (45+). Dit is T Tauri. T Tauri sterren zijn jonge veranderlijke sterren met een leeftijd van minder van 10 miljoen jaar.
Gebruik eventueel een verrekijker als de ster in de stedelijke omgeving niet goed te zien is. (SN)

12 maart
 
Geboortedag van Heinrich Louis d'Arrest in 1822; D'Arrest van Duits-Deens astronoom en ontdekte vershillened kometen, een paar honderd deep sky objecten en was mede ontdekkert van Neptunes.
13 maart
 
Vanochtend staat de Maan (74+) om 04:09 hr in conjunctie met Castor. De Maan staat dan 6,7° zuidelijk van Castor. De conjunctie van de Maan met Pollux volgt later vanochtend als de scene ondergegaan is. (MOP/SN)
14 maart
 
Geboortedag van Vilhelm Friman Koren Bjerknes in 1862; Bjerknes was Noors meteoroloog en ontwikkelde in de zogeheten Noorse School theorieën over de opbouw van depressiesystemen met hun fronten en legde de basis voor nummerieke verwachtings modellen.
14 maart
 
De Maan (82+) staat in samenstand met de sterrenhoop Praesepe (M44) in de Kreeft. Om 09:52 hr volgt de conjunctie. Die is bij ons niet te zien. Bekijk de samenstand van de Maan met deze zeer attractieve sterrenhoop daarom in de vroege ochtend. De Maan staat om 05:00 hr op een afstand van 4,2° in het NW. (MOP/SN)
15 maart
 
Geboortedag van Alan LaVern Bean in 1932; Bean was een Amerikaans astronaut en de vierde man die de maan mocht betreden.
16 maart
 

Maan (94+) en Regulus staan om 03:27 hr met elkaar in conjunctie. Beiden zijn 4,1° van elkaar verwijderd. De Maan zal Regulus nog wat dichter naderen en rond 05:45 hr is de afstand geslonken tot 3,7°, (MOP/SN)

16 maart
 
Vanochtend staat Mars dit jaar op de kleinste afstand tot Venus. Beiden staan dan 3,9° uit elkaar. Bekijk dit kort voor zonsopkomst. (MOP/SN)
19 maart
 
Geboortedag van Philipp Johann Heinrich Fauth in 1867; Fauth was Duits onderwijzer en amateur astronoom en is vooral bekend om zijn voortreffelijke maanatlas.
20 maart
 

De Maan (96-) staat om 03:05 hr vanochtend in conjunctie met Spica. Spica staat dan 4,2° zuidelijk van de Maan. De afstand tussen Maan en Spica wordt de komende uren nog wat kleiner en dat is tot omstreek 05:45 hr te volgen. Dan is de afstand geslonken tot 3,7°. (MOP/SN)

20 maart
 
Om 16:33 hr begint de astronomische lente. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de zomer, herfst en winter. Tijden in diagram in UTC.
De astronomische lente duurt 92,74 dg. (LPP)
23 maart
 
Geboortedag van Richard Anthony Proctor in 1837; Proctor was Engels astronoom en populisator van de astronomie. Maakte in 1867 een van de eerste Marskaarten op basis van waarnemingen van William Rutter Dawes. Schreef talrijke populair wetenschappenlijke boeken over sterrenkunde en maakte ook een sterrenatlas voor sterrenkundige amateurs. Ook zijn dochter Mary Proctor hield zich bezig met het populariseren van de sterrenkunde, met name voor de jeugd.
23 maart
 
Geboortedag van Wernher Magnus Maximilian von Braun in 1912; Duits-Amerikaans raket wetenschapper, luchtvaart ingenieur en ruimtevaart architekt.
23 maart
 
Vandaag om 12:40 hr staat de Maan in conjunctie met Antares. Deze conjunctie is niet zichtbaar bij ons. Bekijk de samenstand daarom in de vroege ochtend van 23 en 24 maart en merk op dat de conjunctie inderdaad moet hebben plaatsgevonden, want de Maan is Antares voorbij. De Maanstanden zijn op achterenvolgens op de 23e 73- en op de 24e 62-. Op de 23e staan beiden op 4,7° ui elkaar en op de 24e alweer 9,2° (MOP/SN)
24 maart
 
Geboortedag van Lodewijk van den Berg in 1932. Van den Berg was Amerikaans astronaut, maar Nederlander van geboorte. Vloog met de Space Shuttle STS 51B voor een 7-daagse ruimtevlucht in 1985. Lancering op 29 april.
28 maart
 
Om 2:00 hr vanochtend gaat de klok een uur vooruit (03:00 hr); het begin van de zomertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in zomertijd. Een handig ezelsbruggetje voor hen die het niet kunnen onthouden: In het VOORjaar gaat de klok VOORuit.
28 maart
 
Zo'n drie kwartier voordat de zon opkomt, komt de Maan (19-) op en voegt zich dan bij een samenstand van de planeten Saturnus, Mars en Venus. Venus is met een grootte -4,3 de helderste en het gemakkelijkste te vinden. Saturnus staat onder Venus met een helderheid van 0,9 en Mars, rechts van dit koppel heeft een helderheid van 1,0. Gebruik eventueel een verrekijker om de planeten op te zoeken. Zoek ook een horizon met vrij zicht, want de Maan staat laag. Op de 28e vinden ook diverse conjuncties plaats van de Maan met de onderscheiden planeten, maar die zijn niet zichtbaar.
Volg Saturnus de komende dagen, de planeet komt op 5 april in conjunctie met Mars. (MOP/SN)
 

APRIL 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 april
 
Geboortedag van Edward Everett Hale in 1822; Hale was Amerikaanse auteur en schreef een verhaal over een ruimtestation: The brick moon. Het eerste over een kunstmatige satelliet in baan om de aarde.
3 april
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
3 april
 
Rond 21:45 hr is rechts van de Maan met de verrekijker de planeet Uranus te vinden. De afstand van de Maan tot de planeet bedraagt 1°. De zoekkaart laat de situatie voor een 10*50 verrekijker zien. In Zuid Amerika en de Zuidelijke Atlantische Oceaan wordt de planeet door de Maan bedekt. (MOP/NAOJ/SS)
4/5 april
 

De Maan staat in de Stier. Op 5 april om 03:33 hr staat de Maan in conjunctie met de Pleiaden en een dag later om 03:13 hr met Aldebaran. Deze conjuncties zijn niet te zien, omdat de scene allang onder gegaan is. Bekijk de samenstanden daarom in de voorafgaande avonden rond 23 hr. De Maanstand op 4 april is dan 13+ en op 5 april 20+. (MOP/SN)

5 april
 
Mars en Saturnus zijn met elkaar in conjunctie op 4 april om 23:58 hr. Beiden staan dan slechts 0,3° uit elkaar. Bekijk de samenstand in de vroege ochtend van 5 april. Links van Mars met Saturnus staat ook nog de veel helderdere Venus. (MOP/SN)
8 april
 
Vandaag is er op Uranus een Mercuriusovergang over de zon te zien. Het is de 7e overgang in een reeks van 15 welke plaatsvinden tussen 26 oktober 2020 en 13 maart 2024. Dit jaar zijn er nog 4 andere overgangen van Mercurius op Uranus te zien. Na 2024 moet er tot 20 mei 2061 worden gewacht voordat de volgende reeks Mercuriusovergangen op Uranus begint. (15 MC)
9 april
 
Vanavond om 21:15 hr is een samenstand te zien tussen de Maan en Pollux en Castor. Alle drie staan dan op één lijn. De afstand van de Maan tot Pollux, de meest nabije ster, bedraagt dan 3,4°. Eerder op de dag, om 11:27 hr stond de Maan in conjunctie met Castor op 6,5° zuidelijk van de ster. Om 16:14 hr volgde de conjunctie met Pollux. De Maan stond toen 2,5° van de ster af. (MOP/SN)
10/11 april
 
De Maan (66+) staat in samenstand met de sterrenhoop Praesepe (M44) in de Kreeft. Op 10 april om 17:27 hr is de conjunctie. Die is bij ons niet te zien. Bekijk de samenstand van de Maan met deze zeer attractieve sterrenhoop daarom rond middernacht. (MOP/SN)
12 april
 
Overdag om 11:58 hr staat de Maan in conjunctie met Regulus in de Leeuw. Bekijk de samenstand daarom 's avonds als het donker geworden is. De Maan (83+) staat om 23:00 hr op 5,5° van de ster verwijderd.
15 april
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:40 hr in het zuiden. Tot 14 mei komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
15 april
 
De veranderlijke ster Chi Cygni is normaal gesproken zo lichtzwak (grootte 14,2) dat deze met het blote oog niet zichtbaar is. Omstreeks deze datum bereikt de ster zijn gemiddelde maximale grootte van 3,3. Zoek de ster na middernacht in het noordoosten en tegen de ochtendstond wat verder in het oosten.
16 april
 
Geboortedag van John Hadley in 1682; Hadley was natuurkundige en technicus. De octant (voorloper van de sextant) was zijn uitvinding.
16 april
 
Geboortedag van Karl Theodor Robert Luther in 1822; Luther was Duits astronoom en ontdekte onder andere 24 planetoïden.
16 april
 
Geboortedag van Wilbur Wright in 1867: Wright was samen met zijn broer Orville luchtvaart prioneer en bouwde en vloog het eerste vliegtuig ter wereld met een vlucht op 17 december 1903.
16 april
 
Vanmiddag om 15:09 hr is er een conjunctie van de Maan met Spica in de Maagd. Dit is niet zichtbaar in onze regio. Bekijk de samenstand daarom 's avonds als het donker geworden is. Om 22:00 hr is afstand van Spica tot de Maan (100) 4,5°. (MOP/SN)
17 april
 
Opening van de Dwingeloo radiotelescoop in 1956; Deze radiotelescoop was in dienst tot 1998. Heropend in 2012.
20 april
 
Samenstand van de Maan (86-) met Antares in de vroege ochtend. Beiden staan om 04:00 hr op 4,5° uit elkaar. De conjunctie was eerder op de dag om 18:55 hr. Toen stond de Maan 2,7° noordelijk van de ster. (MOP/SN)
21/22 april
 
Meteoren van de Lyriden. Van 16 tot 25 april zijn de Lyriden actief. Vannacht zijn tot 15 meteoren per uur te zien. De Maan is voor 68+ verlicht, stoort redelijk en gaat op de 22e om 04:10 hr onder. De vroege ochtend is daarom het beste moment om te gaan kijken. (DP/LPP/RS)
22 april
 
Geboortedag van Wilhelm Schikhard in 1592; Schikhard was Duits theoloog, astronoom en wiskundige en bouwde in 1623 werelds eerste rekenmachine.
23 april
 
Geboortedag van John Thomas Romney Robinson in 1792; Robinson was Brits astronoom en natuurkundige. Hij was de uitvinder van de hedendaagse veel gebruikte cup-anemometer.
25/26 april
 
Vanochtend vlak voor zonsopkomst is er een samenstand te zien van 4 planeten met de Maan. Van links naar rechts zijn dat Jupiter, Venus, Mars en Venus. Jupiter en Venus zijn de helderste opbjecten met een grootte van -2,1 en resp -4,1. Mars en Saturnus zijn beiden met een grootte van 0,9 lichtzwakker. De Maan (32-) staat op de 25e nabij Saturnus op een afstand van 5,8°. Een dag later staat de Maan (22-) op 4,8° van Mars. Een verrekijker kan grote diensten bewijzen. (MOP/SN)
30 april
 
Het is vandaag voor de tweede keer deze maand Nieuwe Maan. Ook op 1 april was het NM.
29 april
 
Samenstand van Mercurius met de Pleiaden in de avond, waarbij Mercurius de Pleiaden tot op 1,4° nadert. De conjunctie vindt overdag plaats om 13:20 hr. Het schemerig en gebruik daarom een verrekijker om de Pleiaden op te sporen. Maar ook dan moeten de condities goed zijn. Een uitdaging dus. (MOP/SN)
30 april/01/02 mei
 
De dans van de planeten aan de ochtend hemel laat op de ochtend van 1 mei een zeer nauwe samenstand zien tussen Jupiter en Venus. Tijdens de conjunctie, die bij ons niet te zien was, bedroeg de afstand tussen beiden slechts 0,2° om 22:56 hr op 30 april. Een conjunctie vind iets eerder plaats om 20:43 hr. Ook de ochtend van 01 mei staan ze nog vrijwel nog even dicht bij elkaar. Bekijk de samenstanden van 30 april tot 2 mei en zie hoe Jupiter Venus voorbij gaat. Venus is met een grootte van -4,1 de helderste. Jupiter is met -2,1 lichtzwakker. (MOP/SN)
 

MEI 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
   
Lancering van de Aerobee in 1952; Deze sondering bereikte een hoogte van 61.960 m en had een hele dierentuin aan levende have mee die de vlucht overleefd hebben.
2 mei
 
Om 16:55 hr staat de Maan (4+) in conjunctie met Mercurius. Beiden staan dan 2,3° uit elkaar. Bekijk de samenstand rond 22:00 hr vanavond, de afstand is dan gegroeid naar 2,7°. Rechts van Mercuirius staan de Pleiaden en links van de Maan staat Aldebaran. De Maan komt op 3 mei 's ochtends om 9:12 hr in conjunctie met deze ster. Wij moeten het met deze samenstand doen. Het schemert nog flink, gebruik een verrekijker; maar het blijft een uitdaging. (MOP/SN)
3 mei
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
5/6 mei
 
Meteoren van de Eta Aquariden. Van 21 april tot 12 mei zijn de Eta Aquarriden actief. Vannacht zijn tot 30 meteoren per uur te zien. De Maan is voor 28- verlcht en stoort nauwelijks (DP/LPP/RS)
6 mei
 
Geboortedag van Willem de Sitter in 1872; De Sitter was Nederlands wiskundige, natuurkundige en astronoom en onder meer directeur van de Leidse Sterrenwacht.
6/7 mei
 
De Maan staat vanavond nabij Castor en Pollux. Een conjunctie van de Maan met Castor vindt plaats op 6 mei om 20:39 hr. De Maan staat dan 6,1° van Castor vandaan. Wat later in de nacht, om 1:59 op 7 mei, volgt een conjunctie met Pollux. Maan (31+) en Pollux staan dan 2,9° uit elkaar. (MOP/SN)
8 mei
 
De Maan (40+) staat vannacht op ongeveer 3° van de sterrenhoop Praesepe (M44). Een conjunctie later vannacht volgt om 3:18 hr, maar dan is de scene als onder de horizon verdwenen. Bekijk de samenstand als het donker geworden is. (MOP/SN)
9/10 mei
 
Om 21:16 hr staat de Maan 4,5° noordelijk van Regulus op een afstand van 4,5°. Het is dan nog licht, maar om 1:52 hr op 10 mei is de afstand tussen beiden afgenomen tot 4,0°. Die samenstand is wel waar te nemen. (Maan (60+)) (MOP/SN)
13 mei
 
De Maan (87+) bedekt vanochtend de ster Gamma Virginis (Porrima) (grootte: 3,5m). Om 02:59 hr verdwijnt de ster aan de donkere zijde. De uittrede aan de verlichte om 03:47 hr zal niet te zien zijn, omdat de Maan de ster vanwege zijn helderheid overstraald. (DP/SN)
13/14 mei
 
De Maan (93+) en Spica in de Maagd van om 22:37 hr met elkaar in conjunctie. De Maan staat dan op 4,4° noordelijk van de ster. Maar de Maan komt nog wat dichter bij de ster te staan, want om 3:14 hr in de ochtend van 14 mei is afstand met 3,6° een stuk kleiner.(MOP/SN)
14 mei
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 3m38s voor bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 13:36 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 26 juli komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
16 mei
 

De laatste Volle Maan, vandaag om 6:13hr, voorafgaande aan het begin van de astronomische zomer staat ook bekend als "Grasmaan".

Vanochtend op het tijdstip dat de "Grasmaan" ondergaat, is er een totale maansverduistering gaande. Het begin kunnen we wel zien, maar de afloop niet. Rond 3:30 hr treedt de Maan de bijschaduw van de aarde binnen en om 4:27 hr de slagschaduw. Vanaf dat moment is goed te zien dat de Maan steeds verder de aardschaduw binnen treedt; de schaduw van aarde laat een steeds groter wordende donkere zone op de Maan achter. Kort voordat de Maan ondergaat begint ook de totale verduistering. Deze fase is ongeveer 20 minuten te volgen. Voldoende vrij zicht op de horizon is aan te raden, want de Maan staat dan laag. (LPP)

17 mei
 
Maan (99-) en Antares zijn in conjunctie om 5:31 hr. De Maan staat dan 2,1° noordelijk van de ster. (MOP/SN)
20 mei
 
Geboortedag van William Congreve in 1772; Congreve was Brits raket specialist voor het Britse leger. Zijn raketten zijn vanaf 1804 in verschillende oorlogen gebruikt.
22 mei
 
De Maan staat in conjunctie met Saturnus om 6:23 hr. Beiden zijn dan 5,4° van elkaar verwijderd. Het is dan al licht. Bekijk de samenstand in de vroege ochtendstond. Om 4:45 hr staat de Maan (58-) op 5,8° van Saturnus. (MOP/SN)
25 mei
 
Samenstand van de planeten Mars en Jupiter met de Maan. De conjuncties van planeten met de Maan zijn voor ons niet zichtbaar: De conjunctie van de Maan met Mars vindt plaats 21:35 hr op 24 mei. De Maan staat dan op 3,5° ten zuiden van Mars. Op 25 mei vindt de conjunctie tussen de Maan met Jupiter plaats. Om 1:05 hr staat de Maan dan 4,2° ten zuiden van de planeet. Bekijk de samenstand in de vroege ochtendstond. (Maan (26-)) Jupiter is met een grootte van -2,2 de helderste van beide planeten. Mars heeft een grootte van 0,7. (MOP/SN)
27 mei
 

De Maan staat om 3:37 hr in conjunctie met Venus. Bekijk de samenstand als beiden zijn opgekomen ruim een uur later. De Maan (10-) staat dan op 1,1° van de planeet. (MOP/SN)
Aan de andere kant van wereld is een Venusbedekking door de Maan te zien. Deze is te zien in het zuidoosten van Azië, grote delen van de Indische Oceaan en het westelijk deel van de Stille Oceaan. (NAOJ/DP)

28/29/30 mei
 
Op 29 mei komt Jupiter om 1:58 hr in conjunctie met Mars. Beiden naderen elkaar tot 0,6°. Bekijk in de vroege ochtend hoe Jupiter van 28 tot 30 mei Mars passeert. (MOP/SN)
29 mei
 
Geboortedag van John Fitzgerald "Jack" Kennedy in 1917; Kennedy was President van de USA welke het bemande maanlandings programma aankondigde.
 

JUNI 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 juni
 
Begin van meteorologische zomer. Het omvat de maanden juni, juli en augustus.
2 juni
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
3 juni
 
Rond middernacht staat de Maan (10+) in samenstand met Pollux en Castor van de Tweelingen. De afstand van de Maan tot Pollux bedraagt dan 5° en tot Castor 6,5°. (MOP/SN)
6 juni
 
Geboortedag van David Randolph Scott in 1932; Scott was Amerikaans astronaut op de Gemini 8, Apollo 9 en Apollo 15. Hij was de 7e mens op de maan.
7 juni
 
Vannacht om 04:34 hr staan de Jupitermanen Io en Europa met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (10"). (JSP)
9 juni
 
Geboortedag van Johann Gottfried Galle in 1812. Galle was Duits astronoom vond op 23 september 1846 op aanwijzing van Urbain Jean Joseph Le Verrier planeet Neptunes.
10/11 juni
 
Maan (74+) in samenstand met Spica in de Maagd. De conjunctie om 09:00 hr is bij ons niet te zien. Bekijk de samenstand op beide avonden en merk op dat de Maan (84+) op de 11e de ster Spica inderdaad is gepasseerd. (MOP/SN)
11 juni
 
Geboortedag van Maurice Paul Auguste Charles Fabry in 1867; Fabry was Frans natuurkudige en mede ontdekker van de ozonlaag, samen met Henri Buisson in 1913.
13 juni
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:40 hr in het zuiden. Tot 26 juli komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
14 juni
 
De Maan (100+) staat vannacht in samenstand mjet Antares, ster in het sterrenbeeld Schorpioen. De conjunctie op 13 juni is om 14:52 hr en dus niet zichtbaar voor ons. (MOP/SN)
17 juni
 
De vroegst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 5:18 hr. Dit loopt niet gelijk op met de langste dag, dit jaar op 21 juni. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De laatst mogelijke zonsondergang valt op 25 juni. (MOP)
18/19 juni
 
In de vroege ochtend is een samenstand van de Maan (18; 82-/19; 73-) met Saturnus te zien. De conjunctie is bij ons niet zichtbaar en vindt plaats op 18 juni om 15:03 hr. (MOP/SN)
21 juni
 
Geboortedag van Aleksandr Ignatyevich Shargei (ook bekend als Yuri Vasilievich Kondratyuk) in 1897: Shargei was Russisch ingenieur en raket specialist. Hij is vooral bekend voor zijn werk in baantrajecten voor ruimtevaar-tuigen in zonnestelsel en het dokken van ruimteschepen en landingsvaartuigen op andere planeten en hun manen.
21/22/23 juni
 

In de ochtenstond is er de komende dagen een samenstand te zien van de Maan met Jupiter en Mars. Overdag op de 21e staat de Maan om 16:33 hr in conjunctie met Jupiter en een dag later om 20:26 hr met Mars. Dit is allemaal niet zichtbaar. Bekijk de samenstanden en zie hoe de Maan (21; 51-/22; 40-/23; 30-) beide planeten passeert. Jupiter is met een grootte van -2,4 de helderste van beide planeten. Mars heeft een grootte van 0,5. (MOP/SN)

21 juni
 

Om 11:14 hr begint de astronomische zomer. Vandaag is de langste dag. De zon staat 16h45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, herfst en winter. Tijden in diagram in UTC.
De astronomische zomer duurt 93,65 dg. (LPP)

25 juni
 
Geboortedag van Charles Tyson Yerkes in 1837; Yerkes was Amerikaans miljonair en financier van de Yerkes sterrenwacht met destijds de grootste refractor ter wereld met een lens van 40cm.
25 juni
 
De laatst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 22:04 hr. Dit loopt niet gelijk op met de langste dag, dit jaar op 21 juni. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 17 juni. (MOP)
26 juni
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (8-). (MOP)
26/27 juni
 
De beide ochtendsterren Venus en Mercurius staan de komende dagen in samenstand met de Maan (26; 8-/27; 4-). Venus is de helderste van beide planeten met een grootte van -3,9 en Mercrius, dichter bij de horizon, heeft een grootte van -0,4. De conjunctie van Venus met Maan is op 26 juni om 9:33 hr. Het is dan al licht geworden. Maar het kan een uitdaging zijn om Venus met een verrekijker op te zoeken. Zak vanuit de Maan met de verrekijker naar beneden om Venus in beeld te krijgen. Beiden staan dan 2,1° van elkaar verwijderd en passen in het beeldveld van menig verrekijker.
Op de 27e staat later in de ochend om 09:26 hr de Maan in conjunctie met Mercurius. Dit zal met de verrekijker niet te zien zijn. (MOP/SN)
28 juni
 
Geboortedag van Julius Heinrich Franz in 1847; Franz was Duits astronoom en hield zich vooral bezich met het bestuderen van moeilijk zichtbare objecten langs de randen van de maan.
 

JULI 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 juli
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
2 juli
  Vandaag is er een Mercuriusovergang over de zon te zien op Venus. (15MC)
3 juli
 
Vandaag om 09:38 hr staat de Maan (19+) in conjunctie Regulus in de Leeuw. Bekijk de samenstand vanavond in de schemering. De onderlinge afstand is 5,6° (MOP/SN)
4 juli
 
Vandaag om 09 hr is dit jaar de afstand aarde-zon is het grootst. De aarde staat in zijn aphelium. De afstand tot de zon bedraagt 152.098.454 km. (RS)
5 juli
 
Oprichting van de Verein für Raumshiffahr in Duitsland in 1927; Verschillende leden van deze vereniging werden op een één of andere manier verplicht om aan het Duitse millitaire raketten programma te werken, zoals de V1 en de V2.
5 juli
 
Vandaag is er op Uranus een Mercuriusovergang over de zon te zien. Het is de 8e overgang in een reeks van 15 welke plaatsvinden tussen 26 oktober 2020 en 13 maart 2024. Dit jaar zijn er nog 4 andere overgangen van Mercurius op Uranus te zien. Na 2024 moet er tot 20 mei 2061 worden gewacht voordat de volgende reeks Mercuriusovergangen op Uranus begint. (15 MC)
7 juli
 
Om 15:59 hr staat de Maan in conjunctie met Spica. Bekijk de samenstand omstreeks 23:00 hr. Tijdens de conjunctie stond de Maan op 4,4° van de ster, maar nu tijdens de samenstand staat de Maan (58+) met rond de 3,7° nog een stukje dichter bij. (MOP/SN)
10 juli
 
Lancering van Telstar 1 in 1962; De Telstar 1 is eerste particulier gefinancierde communicatie satelliet.
11 juli
 
Geboortedag van Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande in 1732; De Lalande was Frans astronoom, directeur van de sterrenwacht te Parijs en popularisator van de sterrenkunde. Stelde een sterrencatalogus samen van 47.390 sterren.
11 juli
 
Rond 01:15 hr staat de Maan (88+) op slechts 2,2° van Antares. Korte tijd later gaat de Maan onder en komt vervolgens om 02:42 hr in conjunctie met de ster in de Schorpioen. (MOP/SN)
13 juli
 
Het is om 20:37 hr Volle Maan. Deze Volle Maan staat vandaag dit jaar het dichtste (perigeum) bij de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 12 hr 357.263 km. (LPP)
Op 26 juli staat de Maan dit jaar het verst (apogeum) van de aarde en is nu 14% groter dan op 26 juli. In de volksmond spreekt men over een "Supermaan" omdat de Maan nu dichter bij de aarde staat dan normaal en daardoor extreem groot lijkt. Maar dat berust op gezichtsbedrog. Aan de horizon lijkt de opkomende Maan altijd groter dan aan de vrije sterrenhemel later op de avond. Probeer het zelf uit bij willekeurige andere maanstanden.
15/16 juli
 
Kort voor de opkomst van de Maan komt deze eerst om 21:13 hr in conjunctie met Saturnus. De Maan kruipt nog wat dichter naar de planeet toe en is rond Maansopkomst omstreeks middernacht het kleinst. De Maan (98-) staat dan op 4,8° van de planeet. (MOP/SN)
16 juli
 
Geboortedag van Roald Amudsen in 1872; Amudsen was Noors poolonder-zoeker en betrad als een van eersten de Zuidpool.
19 juli
 
Om 01:52 hr staat de Maan (66-) in conjunctie met Jupiter. De afstand tussen beiden is dan 3,3°. Gedurende het verdere verloop van de nacht wordt de afstand tussen beiden ongeveer 0,5° kleiner; dit is ongeveer een maansdiameter. Het kleiner worden van de afstand is tot in de schemering te volgen. Daarna verwijden beiden zich weer van elkaar. (MOP/SN)
22 juli
 
Om 19:09 hr op de 21e staat de Maan op slechts 0,3° ten noorden van de de planeet Mars. In het Verre Oosten, Siberië en op de Noordpool wordt Mars door de Maan bedekt. Maar des te noordelijker hoe minder ervan te zien wegens daglicht. Maar bij ons is er helemaal niets te zien. Wij moeten het doen met een samenstand waarbij de Maan (36-) alweer op 3,9° afstand staat als deze later vannacht opkomen. (MOP/SN/NAOJ)
22 juli
 

Vannacht is ook een goede gelegenheid om eens kennis te maken met Uranus. Rond 04:00 hr staat deze planeet op 2° van de Maan (36-). Met een verrekijker moet de planeet zeker op te sporen zijn. De planeet heeft een grootte van 5,8. De zoekkaart geeft het beeld voor een 10*50 verrekijker.
Uranus wordt ook door Maan bedekt in het Middellandse zeegebied. Maar dit gebeurt helaas overdag rond 8 hr vanochtend.(MOP/SN/NAOJ)

23 juli
 
Vannacht om 04:20 hr staat de Maan (27-) in conjunctie met de Pleiaden. Het is dan al licht. Bekijk de samenstand enkele uren eerder. Tegen de schemering bedraagt hun onderlinge afstand 4,3°. (MOP/SN)
26 juli
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 6m33s achter bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 13:46 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 3 november komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
26 juli
 
De bijna 27 dagen oude smalle Maansikkel (7-) staat vandaag dit jaar het verst (apogeum) van de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 12 hr 406.274 km. Op 24 juni stond de Maan het dichtste bij de aarde en is nu 14% kleiner dan op 13 juli. (LPP)
26 juli
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-). (MOP)
30 juli
 
De veranderlijke ster Mira (o Ceti) is normaal gesproken zo lichtzwak (grootte 10,1) dat deze met het blote oog niet zichtbaar is. Omstreeks deze datum bereikt de ster zijn gemiddelde maximale grootte van 3,0. Zoek de ster na middernacht in het zuidoosten.
31 juli
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
 

AUGUSTUS 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 augustus
 
Kort na middernacht staat de Maan in conjunctie met Spica. Dit gebeurd nadat de Maan (33+) is onder gegaan. Bekijk de samenstand eerder op de avond. Om 22:30 hr staan beiden op 4,1° van elkaar. (MOP/SN)
7 augustus
 
Vanochtend om 05:40 hr staat Venus in conjunctie met de ster Pollux. Boven Pollux staat ook nog Castor, de andere heldere ster in de Tweelingen. Het schemert dan al. Bekijk de samenstand desnoods een half uurtje eerder. Venus de helderste met een grootte van -3,9. (MOP/SN)
7 augustus
 
Vanochtend om 10:10 hr staat de Maan in conjunctie met Antares. Bekijk de samenstand vanavond als het donker is om 22:00 hr. Maan (76+) en ster staan dan 6,7° uit elkaar. (MOP/SN)
9 augustus
 
Vannacht om 01:27 hr staan de Jupitermanen Io en Ganymedes met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (10"). (JSP)
12 augustus
 
Geboortedag van Otto Struve in 1897; Struve was Russisch-Amerikaans astro-noom en hield zich vooral bezich met dubbelsterren.
12 augustus
 
Vanochtend als het licht geworden is staat de Maan in conjunctie met Saturnus. Bekijk de samenstand in de vroege ochtenduren, Maan (100) en Saturnus staan dan 5,9° uit elkaar. (MOP/SN)
12/13 augustus
 

Meteoren van de Perseiden: Dit is wellicht de bekendste meteorenzwerm en zichtbaar van 23 juli tot 22 augustus. Het maximum ligt rond 11/14 augustus. Per uur kunnen er dan tot 100 meteoren per uur waargenomen worden. De Maan is voor 22+ verlicht en stoort nauwelijks. Er zijn nog andere meteoorzwermen actief, maar die zijn veel minder rijk. (DP/LPP/RS)

15 augustus
 
Jupiter en de Maan (87-) zijn vanochtend in samenstand. Om 05:30hr staan beiden 5,4° uit elkaar. Een conjunctie volgt later vanochtend als het licht geworden is. (MOP/SN)
17 augustus
 
Geboortedag van Coenraad ter Kuile in 1781; Ter Kuile was Nederlands sterrenkunde amateur en instrumenten maker te Enschede. Hij bouwde o.a. een planetarium en een zonnewijzer. Alleen de zonnewijzer heeft de stadsbrand van 7 mei 1862 overleefd.
17 augustus
 
Geboortedag van Georg Arthur Constantin Friedrich Zander (ook bekend als Fridrikh Arturovich Tsander) in 1887; Tsander was Duits-Russisch raket pionier en bedenker van een space shuttle systeem waarbij het ruimtevaartuig vanaf de rug van een vliegtuig wordt gelanceerd.
18 augustus
 
Vandaag is er een Uranusbedekking door de Maan (55-) te zien uit reeks die begon op 7 februari 2022. De Uranusbedekking is zichtbaar op Groenland, in Canada en het noorden van Stille Oceaan, (NAOJ/DP)
19/20 augustus
 
De Maan staat vandaag en morgen in de Stier. Eerst komt de Maan in de middag van de 19e in conjunctie met de Pleiaden en wat later met Mars die ook in dit sterrenbeeld te vinden is. Van deze conjuncties is niet te zien, maar het levert in de ochtend wel een mooie samenstand op. De Maan (51-) staat om 05:30 hr bijna 4° van Mars en ruim 5,5° van de Pleiaden.
Op de 20ste staat de Maan (41-) in samenstand met Aldebaran. Ook de conjunctie van de Maan met deze ster is voor ons overdag niet zichtbaar. (MOP/SN)
24 augustus
 
De Maan komt in de avond van de 23e in conjunctie met Castor en diep in de nacht met Pollux op de 24e. Bekijk de samenstand van de Maan (10-) met beide sterren rond 05:00 hr in de ochtend. (MOP/SN)
24 augustus
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (10-). (MOP)
26 augustus
 
De Maan (2-) staat vanochtend in samenstand met Venus. De conjunctie heeft al plaatsgevonden in de avond van 25 augustus. Mocht het moeilijk zijn de zeer oude Maan te vinden, gebruik dan een verrekijker. De Maan staat ongeveer 4° links van Venus. (MOP/SN)
29 augustus
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (6+). (MOP)
30 augustus
 
Geboortedag van Hermann Mayer Salomon Goldschmidt in 1802; Goldschmidt was Duits-Frans amateur astronoom en heeft in die hoedanigheid 14 planetoiden ontdekt met telescoop met een lens van 53 mm.
30 augustus
 
Vannacht om 01:27 hr staan de Jupitermanen Europa en Ganymedes met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (18"). Ook staan alle vier grote Jupitermanen een groot deel van nacht ten oosten van de planeet. (JSP)
 

SEPTEMBER 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 september
 
Première van Le voyage dans la lune in 1902; De eerste sciencefictionfilm ooit en losjes gebaseerd op de werken van Jules Verne en Herbert George Wells.
1 september
 
Begin van meteorologische herfst. Het omvat de maanden september, oktober en november.
1 september
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 3 november komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
3 september
 
De Maan (51+) staat vanavond in samenstand met Antares in de Schorpioen. De afstand tussen beiden bedraagt 2,4°. Eerder vandaag om 16:08 hr stond de Maan in conjunctie met de ster, op een afstand van slechts 1,8°. Maar dit was overdag en dus niet te zien. (MOP/SN)
5 september
 
Venus en Regulus staan met elkaar in conjunctie in de avond van 4 september. De planeet staat dan op 0,8° van de ster verwijderd. Helaas is deze nauwe conjunctie niet te zien. Maar in het vroege ochtendgloren staan beide hemellichamen nog steeds vrijwel even dicht bij elkaar. Venus en Regulus staan laag boven de horizon. Gebruik een verrekijker. (MOP/SN)
7 september
 
Hoogte record voor bemande vliegtuigen in 1956; De Bell X-2 bereikt een hoogte van 38.400 m.
7 september
 
Op 8 september om 11:59 hr komt Mars in conjunctie met Aldebaran. Dit is voor ons niet zichtbaar. Bekijk de samenstand van Mars met Aldebaran kort na middernacht als beiden opgekomen zijn. Beide roodgetinte hemellichamen staan dan 4,3° uit elkaar. De bovenste is Mars en met een grootte van -0,2 de helderste. Aldebaran heeft een helderheid van 0,8. (MOP/SN)
8 september
 
Kort na middag staat de Maan in conjunctie met Saturnus. Bekijk de samenstand vanavond als als het donker geworden is. De Maan (96+) staat dan 6,2° van de planeet. (MOP/SN)
11 september
 
De Maan komt vanmiddag in conjunctie met Jupiter. De samenstand van de Maan (97-) met Jupiter is 's avonds om 22:00 hr te zien als beiden opgekomen zijn. De Maan staat op afstand van 3,0°. (MOP/SN)
14/15 september
 
Uranusbedekking: Vandaag wordt de planeet Uranus bedekt door de Maan (78-). Dit is goed te zien met een verrekijker of kleine telescoop. De bedekking begint op 23:27 hr aan de verlichte zijde. Om 00:22 hr komt de Uranus aan de donkere zijde weer tevoorschijn.
Een 2e Uranusbedekking zichtbaar in ons land is op 5 december 2022 (NAOJ/DP)
16/17 september
 
De Maan staat beide dagen in het sterrenbeeld Stier. Eerst komt dan Maan in de avond van de 15e conjunctie met de Pleiaden. Daarna volgt op in de namiddag van de 16e een conjunctie met Aldebaran en tot slot staat de Maan (59-) op de 17e 's morgens om 02:40 hr op 3,0° ten noorden van de planeet. Alleen deze conjuctie is zichtbaar voor onze horizon. Bekijk de set na middernacht als alles is opgekomen. (MOP/SN)
17 september
 
Geboortedag van Konstantin Eduardovich Tsiolkovsky in 1857; Tsiolkovsky was Russisch raket specialist en wordt als één van grondleggers van de moderne ruimtevaart beschouwd.
17 september
 
Oplating eerste weerballon in 1892; De negende oplating op 14 november bereikte een hoogte van 7,6 km en de weerballon op 10 december kwam 9,0 km hoog. Alle oplatingen te Parijs.
19 september
19 september
 
Alle vier grote Jupitermanen staan vanavond allemaal aan de oostelijke zijde de planeet. (JSP)
20 september
 
Eerst komt de Maan vanochtend in conjunctie met Castor om 03:36 hr. De Maan staat dan op 6,0° zuidelijk van deze ster. Wat later om 09:43 hr staat de Maan 2,3° zuidelijk van Pollux. Deze conjunctie is wegens daglicht niet te zien. De ster staat dan op 2,3° van de Maan. Juist voordat de schemering intreedt staat de Maan (29-) op vrijwel dezelfde afstand van de ster. (MOP/SN)
22 september
 
Alle vier grote Jupitermanen staan vanavond allemaal aan de westelijke zijde de planeet. (JSP)
23 september
 
Om 3:03 hr begint de astronomische herfst. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en winter. Tijden in diagram in UTC.
De astronomische herfst duurt 89,85 dg. (LPP)
23 september
 
De Maan (8-) staat vanochtend om 05:04 hr in conjunctie met Regulus. De ster vlak boven de Maan is Eta Leonis. (MOP/SN)
23 september
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (8-). (MOP)
27 september
 
Geboortedag van Johann Gabriel Doppelmayr in 1677; Doppemayr was Duits cartograaf, wiskundige en astronoom. Auteur van een omvangrijke astronomische kaarten collectie.
28 september
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
29 september
 
Vanavond om 21:55 hr staan de Jupitermanen Io en Europa met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (11"). (JSP)
30 september
 
De Jupitermaan Callisto komt om 04:50 hr vanochtend in bovenconjunctie met de planeet. Het maantje staat 4" boven de noordpool van Jupiter. (JSP)
 

OKTOBER 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 oktober
 
Vandaag is er op Uranus een Mercuriusovergang over de zon te zien. Het is de 9e overgang in een reeks van 15 welke plaatsvinden tussen 26 oktober 2020 en 13 maart 2024. Dit jaar zijn er nog 4 andere overgangen van Mercurius op Uranus te zien. Na 2024 moet er tot 20 mei 2061 worden gewacht voordat de volgende reeks Mercuriusovergangen op Uranus begint. (15 MC)
3 oktober
 
Eerste geslaagde lancering van de V-2 in 1942.
4 oktober
 
Geboortedag van Christen Sørensen Longberg (ook bekend als Longomon-tanus) in 1562; Longomontanus was Deens astronoom voornamelijk bekend om het werk uit de nalatenschap van Tycho Brahe in Tycho's wereldbeeld in te passen en te publiceren in de Astronomia Danica in 1622.
5 oktober
 
Geboortdag van Robert Hutchings Goddard in 1882; Goddard was Amerikaans natuurkundige en uitvinder, onder meer van de eerste vloeibare brandstof raket. Hij wordt als een van grondleggers van de moderne ruimtevaart beschouwd.
5 oktober
 
De Maan (80+) staat vanmiddag in conjunctie met Saturnus. Bekijk de samenstand vanavond. Omstreeks 20:30 hr is de afstand tussen beiden 4,8°. (MOP/SN)
7 oktober
 
Kort na middernacht om 00:05 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (10"). (JSP)
8 oktober
 
De conjunctie van de Maan met Jupiter is aan het begin avond, dit is dus niet waar te nemen. Tijdens de conjunctie bedraagt de afstand 3,1°. Maar als wat later op de avond beiden zichtbaar zijn, zijn ze (Maan (98+)) met 2,7° rond 22:30 hr ook nog wat dichter bij elkaar gekomen.(MOP/SN)
10 oktober
 
Geboortedag van Christophorus Henricus Dedericus Buis Ballot (ook bekend als Buys Ballot) in 1817; Buys Ballot was Nederlands meteoroloog, schei- en natuurkundige. Onder zijn invloed werd in 1854 het KNMI opgericht.
12 oktober
 
Vandaag is er een Uranusbedekking door de Maan (93-) te zien uit reeks die begon op 7 februari 2022. De Uranusbedekking is zichtbaar in Scandinavië, Groenland, op de Noordpool en het midden en westelijk deel van Noord Amerika, (NAOJ/DP)
13/14/15 oktober
 
De Maan staat in de Stier en komt de komende dagen achtereenvolgens in conjunctie met de Pleiaden, Aldebaran en Mars. De conjunctie van de Maan (88-) met de Pleiaden is op 23 oktober om 06:27 hr. De Maan staat dan 3,1° ten zuiden van de Pleiaden. Een ruime conjunctie van de Maan met Aldebaran is op de 14e. Om 04:09 hr staat de Maan (82-) op 7,5° ten noorden van de ster. Tenslotte op 15 oktober om 05:16 hr staat de Maan (74-) in conjunctie met Mars en de Maan en afstand tot de Rode planeet bedraagt dan 3,2°. (MOP/SN)
14 oktober
 
Vannacht om 02:18 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (9"). Ook staan alle vier grote Jupitermanen vannacht allemaal aan de westelijke zijde de planeet. (JSP)
18 oktober
 
Als de Maan tegen middernacht (17/18 okt) opkomt staat deze nabij Polux en Castor in de Tweelingen. De Maan (48-) staat dan 4,5° ten zuidoosten van de ster. De conjunctie van de Maan met Castor en Pollux waren eerder op de dag en niet zichtbaar voor onze horizon. (MOP/SN)
20 oktober
 
Geboortedag van Christopher Wren in 1632; Wren was een Brits wetenschapper en architekt en in het dagelijks leven hoogleraar sterrenkunde. Hield zich ook bezig met de meteorologie en is uitvinder van de tipping bucket regenmeter, een zelfregistrerende automatische regenmeter, een voorloper van regenmeters die heden ten dage veelvuldig gebruikt wordt.
20 oktober
 
De eerste Volle Maan, vandaag om 16:56 hr, na het begin van de astronomische herfst wordt ook wel "oogstmaan" genoemd.
21 oktober
 
Na opkomst van de Maan (20-) in de vroege ochtend staat deze rond 03:30 hr op 6,9° ENE van Regulus. De conjunctie was eerder in de vroege avond, maar geschiedde onder onze horizon. (MOP/SN)
21 oktober
 
Vandagen komen de Jupitermaantjes Io en Europa drie keer met elkaar in conjunctie. De eerste keer om 04:36 hr aan de westelijke zijde van Jupiter op een afstand van 9". Dan in de avonduren aan de oostelijke zijde om 19:08 hr en 21:10 hr op beide keren 6". (JSP)
21/22 oktober
 
Meteoren van de Orioniden: Van 15 tot 29 oktober zijn de Orioniden actief. Vannacht kunnen tot 20 meteoren per uur waargenomen worden. Het is vrijwel Nieuwe Maan en dus goed donker. Ook de meteor zwermen van de Tauriden zijn actief. (DP/LPP/RS)
23 oktober
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-). (MOP)
24 oktober
 
De zeer oude Maan is vanochtend nog slechts voor 2° verlicht, maar staat wel in samenstand met Mercurius. Mercurius staat laag boven de horizon met een helderheid van -1,1. De Maan staat op ongeveer 5° afstand van Mercurius. Tijdens de conjunctie, die voor ons niet te zien was, stond Maan op slechts 0,7° van de planeet. Het schemert al flink en het wordt ook met verrekijker een hele toer om ook Mercurius op te sporen. (MOP/SN)
25 oktober
 
Geboortedag van Henry Norris Russell in 1877; Russell was Amerikaans astronoom die, samen met Ejnar Hertzsprung, in 1910 het Hertzsprung-Russelldiagram ontwikkelde.
25 oktober
 
Gedeeltelijke zonsverduistering. De zonsverduistering begint om 9:08 hr MEZT en eindigt om 13:03 hr. Tot aan het maximum om 12:05 hr schuift de maan steeds verder voor de zon. Om 12:05 is verduistering maximaal. De zonsdiameter wordt dan 33% bedekt. Daarna neemt de verduistering weer af en verlaat de Maan de zon weer geleidelijk. Tijden in de animatie in UTC; dus 2 uur bijtellen voor MEZT (RS)
27 oktober
 
Geboortedag van Thomas Gwyn Empy Elger in 1836; Elger was Brits selenograaf en maker van een maankaart in 1895 welke bij veel amateurs tot rond 1960 geliefd was.
27 oktober
 
Vannacht om 02:18 hr staan de Jupitermanen Europa en Ganymedes met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (4"). (JSP)
28 oktober
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
29 oktober
 
Vannacht om 00:53 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (7"). (JSP)
30/31 oktober
 
Nacht van de nacht. Bij de Nacht van de nacht draait het om duisternis en worden er in het gehele land activiteiten georganiseerd rondom dit thema. In Maarssen wordt een nachtwandeling gehouden waarbij onder meer ook naar de sterren gekeken kan worden. Nadere bijzonderheden volgen volgen op de site van het IVN.
31 oktober
 
Einde van de zomertijd. Om 03:00 hr gaat de klok een uur achteruit (02:00 hr); het begin van de wintertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in winterttijd.
31 oktober
 
Vanavond om 19:20 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (7"). (JSP)
     
 

NOVEMBER 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 november
 
Vlak voordat de Maan om 23:21 hr ondergaat komt deze om 23:02 hr in conjunctie met Saturnus. De Maan (60+) staat dan 4,9° ten zuiden van de geringde planeet. (MOP/SN)
3 november
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 16m29s voor bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 12:23 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
4 november
 
De Maan (86+) staat om 21:15 hr in conjunctie met Jupiter en daarmee op 3,2° ten zuiden van de gasreus. Maar de Maan kruipt nog wat dichter naar Jupiter en nadert te planeet om 01:07 tot op 2,6° in het SSE t.o.v. Jupiter. (MOP/SN)
7 november
 
Geboortedag van Maria Salomea (Marie) Skłodowska-Curie in 1867; Skłodowska-Curie was Pools - Frans natuur- en scheikundige. Ontdekte samen met haar echtgenoot Pierre Curie en Antoine Henri Becquerel radio-activiteit.
7 november
 
Vanavond om 22:12 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (7"). (JSP)
8 november
 
Vandaag is er een Uranusbedekking door de Maan (100-) te zien uit reeks die begon op 7 februari 2022. De Uranusbedekking is zichtbaar op de Noordpool, het midden en westelijk deel van Noord Amerika, Siberië en het oostelijk deel van Azië, (NAOJ/DP)
9 november
 
Vanavond om 20:15 hr staan de Jupitermanen Europa en Ganymedes met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (4"). (JSP)
9/10/11 november
 

De Maan staat de komende dagen in de Stier. Eerst is een conjunctie met de Pleiaden, dan met Aldebaran en tenslotte met Mars. De conjuncties zijn bij ons niet zichtbaar, want overdag. Maar in de avond en nacht kan wel waargenomen worden dat de Maan de hemelobjecten passeert. Bij de samenstand van Maan (98-) met de Pleiaden staan beiden in vroege avond van 9 november 4° uit elkaar. Bij de ruime samenstand van de Maan (95-) met Albebaran op 10 november staan beiden ruim 9,5° uit elkaar. En de Maan (89-) is op 11 november 's avonds 3,4° van Mars verwijderd. (MOP/SN)

10 november
 
Vanavond om 21:03 hr staan de Jupitermanen Europa en Ganymedes met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (10"). (JSP)
12 november
 
Geboortedag van John William Strutt Rayleigh in 1842; Rayleigh was Brits natuurkundige en Nobelprijswinnaar in 1904. Hij is onder meer bekend over de effecten van lichtverstooiing en waarom de hemel blauw kleurt.
13 november
 
Vanavond staat de Maan in samenstand met Pollux en Castor in de Tweelingen. Bij de conjunctie van de Maan (74-) met Pollux om 23:34 hr staat de Maan op slechts 2,3° van de ster. Een conjunctie van de Maan met Castor vond eerder op de avond plaats, maar toen waren beiden nog niet op opgekomen. (MOP/SN)
15 november
 
Vanavond om 18:30 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (8"). (JSP)
17 november
 
Geboortedag van Henry Gellibrand in 1597; Gellibrand was Engels wiskundige en bekend van zijn onderzoek aan het aardmagnetisch veld en zijn invloed op het compas.
17/18 november
 
Meteoren van de Leoniden: Van 13 tot 20 november zijn de Leoniden actief. Een rijke meteorenzwerm, maar met sterk wisselende intensiteiten. Met geluk kunnen vannacht tot 10 meteoren per uur waargenomen worden. De zwerm is het meest actief in de tweede helft van de nacht. Soms valt er echter ook een ware 'sterrenregen'. De nagenoeg Volle Maan is storend. (DP/LPP/RS)
18 november
 
Op de avond van de 17e staat de Maan ten noorden van Regulus in de Leeuw, maar beiden zijn dan nog niet op. Bekijk de samenstand later na middernacht als de scene is opgkomen. Maan (37-) en ster staan om 00:30 op de 18e 4,1° uit elkaar. (MOP/SN)
20 november
 
Geboortedag van Otto von Guericke in 1602; Guericke was Duits natuur-kundige en is vooral bekend van de proef met de Maagdeburger halve bollen om de atmosferische druk te bewijzen.
21 november
 
De Maan staat vannacht in conjunctie met Spica. Beiden zijn dan nog niet op opgekomen. Bekjk de samenstand rond 06:00 hr vanochtend. Maan (10-) en ster staan ongeveer 3° uit elkaar. (MOP/SN)
21 november
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (10-). (MOP)
22 november
 
Vanavond om 20:57 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (8"). Ook staan alle vier grote Jupitermanen vanavond ten oosten van de planeet. (JSP)
23 november
 
Geboortedag van Johannes Diderik van der Waals in 1837; Van der Waals was Nederlands natuurkundige en ontving in 1910 de Nobelprijs voor natuurkunde voor zijn werk aan de thermodimatica van gassen en vloeistoffen.
23 november
 

Lancering van de weersatelliet Meteosat 1 in 1977. Het was ook de eerste satelliet van de European Space Agency

26 november
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (11+). (MOP)
28 november
 
Geboortedag van Luke Howard in 1772; Howard was Brits apotheker, chemisch fabrikant en amateur meteoroloog. Hij introduceerde de basis voor de moderne nomenclatuur voor indeling en benoemen van wolkensoorten.
28/29 november
 
In de vroege ochtend van 29 november staat de Maan in conjunctie met Saturnus. Dit is in onze omgeving niet te zien. Wij moeten het hebben van samenstanden. Vergelijk de situatie op de avond van de 28e met die op de 29e en merk op dat de Maan de planeet Saturnus voorbij is. De conjunctie moet dus hebben plaatsgevonden. Op de 29e 's avonds omstreeks 17:30 hr bedraagt de afstand tussen beide hemellichamen 7,2° (Maan (40+)). (MOP/SN)
29 november
 
Vanavond om 23:22 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (8"). (JSP)
30 november
 
Het is vandaag voor de tweede keer deze maand Eerste Kwartier. Ook op 1 november was het EK.
 

DECEMBER 2022

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 december
 
Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
2 december
 
De Maan (65+) staat in samenstand met Jupiter beweegt zich gaandeweg de avond steeds dicht naar de planeet. De Maan staat dan kort na middernacht op 3,6° ten SSW van de planeet. De conjunctie vindt later plaats als beiden onder gegaan zijn. (MOP/SN)
5 december
 
Uranusbedekking: Vandaag wordt de planeet Uranus bedekt door de Maan (78-). Dit is goed te zien met een verrekijker of kleine telescoop. De bedekking begint op 17:44 hr aan de donkere zijde. Om 18:26 hr komt de Uranus aan de verlichte zijde weer tevoorschijn.
De vorige Uranusbedekking zichtbaar in ons land was op 14 september 2022 (NAOJ/DP)
6/7 december
 
Op de avond van de 6e om 22:55 hr bereikt de Maan (98+) zijn kortste afstand tot de Pleiaden en staat dan op 3,1° ten SSE ten opzichte van de sterrenhoop. Tijdens de conjunctie om 19:26 hr bedroeg de afstand 3,4°. Maar vanaf nu wordt afstand tussen beiden weer snel groter. Om 17:58 hr op de 7e staat de Maan (100+) in conjunctie met Aldebaran op 7,2° N van de ster. We zien dat de Maan hard op weg is naar Mars. Er is een Marsbedekking op komst (zie hieronder).
8 december
 
Marsbedekking: Bij Volle Maan wordt vanochtend de planeet Mars bedekt. Mars is met -1,9m vrij helder, maar het zal toch een uitdaging worden om de in- en uittrede waar te nemen. In intrede is om 5:59 hr en de uittrede is om 6:58 hr. Gebruik in elk geval ten minste een verrekijker of kleine telescoop.
Wereldwijd zij er dit jaar nog 2 Marsbedekkingen te zien geweest, echter onder vrij ongunstige omstandigheden. (NAOJ/DP)
Mars stond op 1 december op een afstand van 81,45 mlijoen km van de aarde en bereikt vandaag ook zijn grootste helderheid met een grootte van -1,9. (MOP)
11 december
 
De Maan (92-) staat in samenstand met Pollux en Castor in de Tweelingen. Bekijk de samenstanden met name in de tweede helft van de nacht, want dan komt de Maan ook in conjunctie met eerst Castor later met Pollux. Om 3:16 hr staat de 5,8° ten zuiden van Castor. De conjunctie met Pollux vind helaas plaats als het alweer licht is, maar om 7:39 hr staan beiden met 2,5° het dichtste bij elkaar. (MOP/SN)
13 december
 
Geboortedag van Fransesco Bianchini in 1662; Bianchini was Italiaans astronoom en verrichtte veel onderzoek aan Venus.
13 december
 
Geboortedag van Kristian Olaf Birkeland in 1867; Birkeland was Noors natuurkundige en vooral bekend omdat hij de aard van het poollicht doorgronde.
13 december
 
De vroegst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 16:27 hr. Dit loopt niet gelijk op met de kortste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 30 december. (MOP)
13/14 december
 
Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan is voor 78+ verlicht en stoort redelijk en gaat om 3:32 hr onder. De vroege ochtend is de beste tijd om te gaan kijken. (DP/LPP/RS)
14 december
 
De Amerikaanse Mariner 2 vloog in 1965 als eerste interplanetaire vlucht dicht langs Venus.
14 december
 
De Maan (70-) staat om 6:20 hr ten noorden van Regulus in de Leeuw. Tijdens deze conjunctie staat de Maan op een afstand van 4,2°. (MOP/SN)
15 december
 
Geboortedag van Antoine Henri Becquerel in 1852; Becquerel was Frans natuurkundige. Ontdekte samen met het echtpaar Curie de radio-activiteit.
16 december
 
Geboortedag van Edward Emerson Barnard in 1857; Barnard was vooraanstaand Amerikaans amateur astronoom met vele komeet ontdekkingen op zijn naam. Is vooral bekend om zijn waarnemingen aan Barnards ster en onderzoek aan donkere gasnevels, waarvan een catalogus opgesteld is. Hij pionierde ook met fotografie van de sterrenhemel.
17 december
 
Vanmiddag om 17:22 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (9"). (JSP)
21 december
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-). (MOP)
21 december
 
Begin van de astronomische winter om 22:48 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst. Tijden in diagram in UTC.
De astronomische winter loopt tot in maart 2022 en duurt 88,98 dg. (LPP)
22 december
 
Geboortedag van Herman Potočnik (ook bekend als Hermann Noordung) in 1892; Potočnik was Joegoslavisch raket ingenieur en bedenker van het wielvorming ruimtestation in een baan om de aarde.
23 december
 
Vanochtend zijn Mars en Aldebaran met elkaar in conjunctie. Mars staat 8,3° ten noorden van de ster. Mars is de helderste van beiden. Beiden hebben ook een rode kleur! (MOP/SN)
24 december
 
Vanavond om 19:44 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (9"). (JSP)
25 december
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 12:39 hr in het zuiden. Tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. . (MOP)
25 december
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (8+). (MOP)
26 december
 
Geboortedag van Étienne Léopold Trouvelot in 1827; Trouvelot was Frans astronoom, kunstschilder en amateur entomoloog. Hij schilderde vooral ook astronomische zaken, zoals Orionnevel, de komeet van 1881 en Mars, Jupiter en Saturnus.
26 december
 
Om 17:39 hr staat de Maan in conjunctie met Saturnus op een afstand van 4,9°. (MOP/SN)
28 december
 
Geboortedag van Sir Arthur Stanley Eddington in 1882; Eddington was Brits astronoom en bewees tijdens de zonsverduistering van 29 mei 1919 de relativiteitstheorie van Einstein.
29 december
 
Vandaag is er op Uranus een Mercuriusovergang over de zon te zien. Het is de 10e overgang in een reeks van 15 welke plaatsvinden tussen 26 oktober 2020 en 13 maart 2024. Dit jaar zijn er nog 4 andere overgangen van Mercurius op Uranus te zien. Na 2024 moet er tot 20 mei 2061 worden gewacht voordat de volgende reeks Mercuriusovergangen op Uranus begint. (15 MC)
29 december
 
Samenstand van Venus met Mercurius. Om 17:17 hr staan beide planeten slechts 1,5° uit elkaar. Een conjunctie van beiden eerder op de dag was in onze omgeving niet te zien. Gebruik eventueel een verrekijker, want het is nog schemer en de planeten staan laag boven de horizon. (MOP/SN)
29 december
 
Vanavond is een samenstand van de Maan met Jupiter. Beiden staan 3,4° uit elkaar. De conjunctie was eerder op de dag vanochtend en dus niet zichtbaar.(MOP/SN)
30 december
 
De laatst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 8:48 hr. Dit loopt niet gelijk op met de korste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsondergang valt op 13 december. (MOP)
31 december
 
Voor wie vanovond niets te doen heeft: Om 22:08 hr staan de Jupitermanen Europa en Io met elkaar in conjunctie. Gebruik bij voorkeur een kleine telescoop, want beide maantjes staan zeer dicht bij elkaar (9"). (JSP)
 

Bronnen:

Software Android:
Mobile Observatory Pro (MOP)
Night Sky Tools (NST)
SkySafari (SS)

Software Windows:
Alcyone Astronomical Tables (AAT) - W-10
Alcyone Ephemeris (AE) - W-2000
Alcyone Eclips Calculator (AEC) - W-XP
Astronomy Lab for Windows (ALW) W-2000
Dance of the Planets (DP) - DOS 6.1/WfW-3.11
JupiterSat Pro (JSP) - W-10
Lunar Phase Pro (LPP) - W-10
MegaStar (MS) - W-10
Planet's Visibility (PV) - W-2000
RedShift (RS) - W-XP
Starry Night (SN) - W-10
Stellarium (St) - W-10
NB: Sommige oudere programma's draaien alleen op oude besturingssystemen en zijn doorgaans niet langer beschikbaar op internet. Dit betreffen alle programma's ontworpen voor DOS 6.1/WfW-3.11 t/m W-XP. Wij gebruiken deze programma's omdat er vaak geen goede alternatieven voor handen zijn.

Internet:
15 Millennium Cataloque (15MC) (Niet langer beschikbaar op internet; site opgeheven)
National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 





.